انتشارات الهدی ایران کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" نوشته میرزا شکورزاده، پژوهشگر تاجیک را مجددا منتشر کرده است.

این کتاب که مجموعی از مقالات علمی پژوهشگران تاجیک و خارجی را در بر دارد، برای سومین بار است که به خط فارسی دسترس خوانندگان می شود.

کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" بار نخست در سال 1994 به کوشش میرزا شکورزاده، در انتشارات الهدی نشر شده بود که مقالاتی از دانشمندان سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان را در حدود 400 صفحه در بر داشت.

این کتاب از جمله مطالبی را از صدرالدین عینی به عنوان "در باره معنای کلمه «تاجیک»" و سعید نفیسی به نام "سرزمین پاک نیاگانم" که نقدی بر کتاب "نمونه ادبیات تاجیک" از عینی محسوب می شود، در بر دارد.

مقاله سعید نفیسی نخست در سال 1929 در مجله "شفق سرخ" در تاجیکستان منتشر شده بود و بعدها در مطبوعات تاجیکستان و ایران مکررا تجدید چاپ شده و مورد بهره برداری پژوهشگران قرار گرفته است.

همچنین، رساله ای به عنوان "تاجیکان" از آکادمیسین ولادیمیر بارتلد نیز در کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" درج شده و در فهرست مطالب این کتاب سلسله مقالاتی از پژوهشگران افغانستان، نظیر عبدالغیاث نوبهار و دیگران را هم در باره مردم شناسی و جغرافیای تاجیکان می تواند دید.

واژه "تاجیک" در آثار کلاسیکی

به گفته میرزا شکورزاده، پژوهشگر تاجیک و گردآورنده مطالب این کتاب، بر اساس پژوهشها مردم پارسیگوی در بسیاری از نقاط آسیای میانه، ایران و افغانستان و حتی کشمیر و کاشغر خود را "تاجیک" معرفی کرده اند.


نشر تازه "تاجیکان در مسیر تاریخ"
نشر مجدد کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" با افزودن مطالبی تازه از ایران شناسان خارجی و دانشمندان تاجیک و ایرانی و افغان صورت گرفته است.

آقای شکورزاده افزود که واژه "تاجیک" در ادبیات کلاسیکی فارسی زیاد کاربرد شده و کاربرد آن غالبا در برابر ترک و عرب صورت گرفته است: "مثلا سعدی بزرگوار می گوید:

شاید که به پادشاه بگویند،
ترک تو بریخت خون تاجیک.

و یا مولانا عبدالرحمان جامی اشاره ای دارد در باره علیشیر نوایی که

او که یک ترک بود و من تاجیک،
هردو داشتیم خویشی نزدیک.

و باز سعدی بزرگوار در جای دیگر می گوید که

نگار ترک و تاجیکم کند صد خانه ویرانه،
به آن چشمان تاجیکانه و مژگان ترکانه.

همین طور، وقتی که ما به متون چه نثر و چه نظم فارسی مراجعه می کنیم، درمی یابیم که در تمامی این متنها، از روزگار سعدی به دوران ما، کلمه "تاجیک" جایگزین کلمه "فارس" و "فارسی زبان" بوده است. نه کلمه "فارس" یا "ایرانی" یا "فارسی زبان" بلکه محض کلمه "تاجیک کاربرد شده است."

سرنوشت تاجیکان در شوروی

بخش دوم کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" به موضوع تقسیمات ملی و ارضی آسیای میانه در آغاز قرن 20 اختصاص دارد که پس از انقلاب بلشویکی صورت گرفته و به گفته آقای شکورزاده، در سایه سیاستهای شتابزده مقامهای شوروی بخش عمده ای از سرزمینهای تاجیکان از این مردم گرفته شد.


نشر اول "تاجیکان در مسیر تاریخ"
موضوع "تبرتقسیم" یا تقسیم مرزی آسیای میانه در کتاب که نخستین بار سال 1994 در تهران چاپ شد، جایگاه ویژه ای دارد.

میرزا شکورزاده در باره مطالب این بخش کتاب می گوید: "مرزبندی آسیای میانه پس از انقلاب اکتبر باعث شد که منطقه های بزرگ تاجیک نشین، از همین تیرمیز و سرخندریا و قشقه دریا گرفته تا سمرقند و بخارا و وادی فرغانه به ازبکستان واگذار شود. این موضوع در کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" جایگاه ویژه ای دارد و ما در این باب مقالاتی از آکادمیسین شکوری، رحیم ماسف، رستم شکورف و عالمان دیگر با ویرایش فارسی چاپ کردیم."

گردآورنده مطالب کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" می گوید این کتاب در سال 1996 از جانب یک پژوهشگر و ناشر کابلی به نام بلال عمار هم که مقیم پیشاور پاکستان بوده، با همین نام منتشر شده است.

آقای شکورزاده می گوید هرچند این کتاب بدون هماهنگی با وی و یا انتشارات الهدی چاپ شده، ولی "ما از آقای عمار سپاس گذاریم" که این کتاب از طریق این ناشر افغان به آمریکا و اروپا نیز رسیده است.

افزوده های کتاب

نشر مجدد کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" با گردآوری و افزودن مطالبی تازه، نظیر "تاریخ هرات" از صیفی هروی، مقالات جدید ولادیمیر بارتلد، ایران شناس معروفف اکبر تورسونزاد، دانشمند تاجیک و استاد طباطبایی و سجادیه ، دانشمندان ایرانی، صورت گرفته است.


نشر دوم "تاجیکان در مسیر تاریخ"
پس از دو سال چاپ نخست، بلال عمار، ناشر افغان "تاجیکان در مسیر تاریخ" را دوباره در شهر پیشاور پاکستان چاپ کرده و کتاب از این راه به اروپا و آمریکا رسیده است.

هم اکنون این کتاب در پانصد صفحه و با تیراژ هزار نسخه در روزهای نمایشگاه کتاب تهران چاپ شده و به گفته میرزا شکورزاده، ناشران می توانند در صورت درخواست و تقاضاهای ایرانیان آن را دیگرباره منتشر کنند.

آقای شکورزاده گفت که با استفاده از مطالب "تاجیکان در مسیر تاریخ" و کتاب دیگری از انتشارات "سروش" از همین سلسله به نام "تاجیکان، آریاییها و فلات ایران" هم که تا کنون دو بار چاپ شده، مجموعه تازه ای به نام "تاجیکان در قلمرو آریانا" آماده کرده است که به مناسبت بزرگداشت تمدن آریایی به خط سیریلیک منتشر خواهد شد.

کتاب "تاجیکان در مسیر تاریخ" که اکنون برای سومین بار چاپ می شود از سی مطلب عبارت بوده و مقدمه ای نیز از ناشر بر آن افزوده شده است. کتاب شناسان نقش این اثر را در آشنا ساختن جامعه های فارسی زبان خارجی با سرنوشت تاجیکان و تاجیکستان سودمند ارزیابی می کنند

منبع : کتابنامه